De gemeente Leudal presenteerde onlangs een positionpaper over de toekomst van industrieterrein Zevenellen: 20250819_Position Paper_definitief (2).
De uitgangspunten in het position paper zijn mede tot stand gekomen tijdens kwartaalgesprekken tussen de portefeuillehouder en Stichting Duurzaam Zevenellen. De stichting is verheugd dat er, na jaren van gesprekken, brieven en inspreekmomenten, eindelijk aandacht is voor de positie van omwonenden. Dit ziet zij als een eerste voorzichtige stap in de goede richting. Tegelijkertijd benadrukt de stichting dat er nog veel moet gebeuren om gezondheid, leefbaarheid en milieu in Midden-Limburg daadwerkelijk te borgen.
Gemiste kans: Zevenellen kan nog schoon
Opvallend is dat het position paper vooral ingaat op zaken die geregeld moeten worden nadát fabrieken zijn gevestigd. Daarmee wordt juist de kans gemist om te voorkomen dat vervuilende bedrijven zich überhaupt vestigen.
Zevenellen is nog grotendeels onontwikkeld en biedt daarom de mogelijkheid het vanaf het begin goed te doen. Cruciaal daarvoor is dat de kwaliteit van de vergunningverlening sterk wordt verbeterd. Alleen zo kunnen vervuilende bedrijven worden geweerd of gedwongen emissieloos te werken zoals ook bijvoorbeeld de provincie ambieert bij Chemelot.
Dat de huidige vergunningverlening tekortschiet is al meerdere keren aangetoond, onder andere door de Commissie Van Aartsen, de Zuidelijke rekenkamer en de Inspectie Leefomgeving en Transport. Omwonenden maken zich daarover grote zorgen. De stichting verwacht dat zowel de gemeenten in Midden-Limburg als de provincie hun verantwoordelijkheid nemen.
Participatie
De gemeente schrijft in het position paper dat zij belanghebbenden actief wil betrekken. Eerdere ervaringen stemmen echter weinig hoopvol: een klankbordgroep met omwonenden bloedde dood omdat deelnemers zich niet gehoord voelden. Hoewel de stichting nu kwartaalgesprekken voert met de portefeuillehouder, verdwijnt de input vaak in een ‘black box’, zonder mogelijkheid tot meedenken of invloed op het vervolg. Dit leidt tot voldongen feiten in plaats van echte participatie.
Gezondheid centraal
Het position paper geeft geen duidelijk beeld van hoe gezondheid een plek krijgt in vergunningen, toezicht en handhaving. Kennis over gezondheidseffecten ontbreekt grotendeels bij overheid, omgevingsdiensten en GGD. Bovendien zijn deze organisaties onvoldoende onafhankelijk doordat ze sterk verweven zijn met politieke en economische belangen.
De stichting pleit daarom voor versneld onderzoek naar cumulatieve emissies en stressoren van Zevenellen en de effecten daarvan op gezondheid. Bij andere industriegebieden, zoals Tata Steel en Chemours, kwam dergelijk onderzoek pas na jaren van schade.
Ook baart het zorgen dat zorgen van inwoners in het position paper worden weggezet als “emotie, sentiment of onzekerheid”. Daarmee wordt de reële overlast van zware industrie onterecht afgedaan als een belevingsprobleem en lijken inwoners niet serieus genomen te worden.
Monitoring
Een groot gemis in het paper is de aandacht voor cumulatieve effecten: omwonenden hebben te maken met een stapeling van luchtvervuiling, geluid, geur, watervervuiling, verkeersdrukte en calamiteitenrisico’s. De verantwoordelijkheid voor het verstekken van die gevenens wordt hoofdzakelijk bij de bedrijven gelegd. Monitoring moet echter onafhankelijk gebeuren, niet door de bedrijven zelf die vaak andere belangen hebben dan de gezondheid van omwonenenden.
Verkeersoverlast
Positief is het voornemen om een directe aansluiting van Zevenellen op de N280 te realiseren. Dat verbetert de leefbaarheid langs de Roermondseweg en verhoogt de verkeersveiligheid in Buggenum en Haelen.
Toezicht, handhaving en onafhankelijkheid
Het vergunningen-, toezicht- en handhavingsstelsel in Limburg functioneert momenteel niet goed. Twee omgevingsdiensten voeren de taken uit, maar halen de landelijke kwaliteitsnormen niet. Het zal nog jaren duren voordat zij voldoende functioneren.
Dat betekent dat vergunningen worden verleend terwijl het systeem dat inwoners moet beschermen hapert. Dit ondermijnt het vertrouwen. De kern van het probleem is dat overheden te nauw verweven zijn met de omgevingsdiensten, terwijl juist onafhankelijkheid vereist is.
De stichting pleit daarom voor wettelijk onafhankelijke omgevingsdiensten met een eigen mandaat, of voor een aparte Autoriteit Industrie en Gezondheid. Zonder zo’n ingreep zal er niets veranderen. De Commissie Mans concludeerde al in 2008 dat het stelsel niet deugt; sindsdien is er nauwelijks iets verbeterd. En zal ook niet veranderen als de kern van het probleem niet wordt aangepakt.
Risicomanagement
Op aandringen van de stichting is een adviesbureau gestart met het opstellen van een veiligheidsplan. De stichting leverde in februari al input, maar ontving sindsdien geen enkele reactie. Het is dus onduidelijk of er daadwerkelijk een stevig en effectief plan komt dat inwoners beschermt.
Conclusie
Het position paper van de gemeente Leudal is een eerste stap, maar nog te voorzichtig en onvolledig. Vertrouwen van inwoners kan alleen groeien als er concrete maatregelen volgen en de ontbrekende onderdelen worden opgepakt.
Zevenellen kan zich alleen verantwoord ontwikkelen als ook gezondheid, transparantie, onafhankelijkheid en preventie centraal staan.